സൗഹൃദത്തിന്റെ നിഗൂഢഭാവങ്ങളും കാണാപ്പുറങ്ങളും                                       

മനു ഫിലിപ്പ് പുത്തൻകുരിശ്

"സ്നേഹിതൻ എല്ലാകാലത്തും സ്നേഹിക്കുന്നു; അനർത്ഥകാലത്തു അവൻ സഹോദരനായ്തീരുന്നു" സദൃ. 17:17.

സൗഹൃദം എന്ന വാക്ക് കേൾക്കുമ്പോൾ മനസ്സിൽ ആദ്യം തെളിയുന്നത് ഒരു പ്രകാശത്തിന്റെ നിഴലാണ്. അതിൽ ചൂടുണ്ട്, ആശ്വാസമുണ്ട്, എന്നാൽ അപൂർവ്വമായി ചിലരുടെ സൗഹൃദത്തിന്റെ ആഴങ്ങളിൽ അദൃശ്യമായ നിരവധി തരംഗങ്ങളും ചുഴികളും മറ ഞ്ഞിരിക്കാറുമുണ്ട്. മനുഷ്യ ജീവിതത്തിന്റെ ഏറ്റവും സുന്ദരവും ഏറ്റവും സങ്കീർണ്ണവുമായ അനുഭവങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് സൗഹൃദം. രക്തബന്ധങ്ങൾക്കപ്പുറം, കരാറുകളില്ലാത്ത, എന്നാൽ ഹൃദയത്തിന്റെ അനിവാര്യമായ ഒരു ബന്ധം. അത് ഒരു സാധാരണ ഇടപെടൽമാത്രമല്ല; ആത്മാവിന്റെ ഒരു നിശ്ശബ്ദ സഹയാത്ര. സൗഹൃദത്തിന്റെ നിഗൂഢഭാവങ്ങൾ മനുഷ്യന്റെ ഉള്ളിലെ ഏറ്റവും സുതാര്യമായ ഇടങ്ങളിൽ ജനിക്കുന്നു. അവിടെ അഭിമാനങ്ങളില്ല, അഭിനയങ്ങളില്ല, വിശ്വാസത്തിന്റെ നിർവികാര സാന്നിധ്യം മാത്രം. എന്നാൽ സൗഹൃദത്തിന്റെ ഭംഗി അതിന്റെ വെളിച്ചത്തിൽ മാത്രം അല്ല; അതിന്റെ കാണാപ്പുറങ്ങളിലും. ഓരോ സൗഹൃദത്തി നും ഒരു അദൃശ്യ ഭൂമിശാസ്ത്രമുണ്ട്. അവിടെ പറഞ്ഞിട്ടില്ലാത്ത വാക്കുകൾ, തുറന്നുപറയാത്ത വേദനകൾ, മനസ്സിലാക്കപ്പെടാതെ കിടക്കുന്ന മൗനങ്ങൾ. സൗഹൃദം ചിലപ്പോൾ ഒരു കണ്ണാ ടിപോലെയാണ്: നാം നമ്മെ തന്നെ തിരിച്ചറിയുന്ന ഒരു പ്രതിബിംബം. പക്ഷേ ആ കണ്ണാടിയുടെ മേൽ പതിയുന്ന മങ്ങലുകൾ നമ്മെ അസ്വസ്ഥരാക്കും. തെറ്റിദ്ധാരണകളുടെ ചെറുതായ നിഴലുകൾ പോലും ചിലപ്പോൾ വലിയ അകലം സൃഷ്ടിക്കും. മനുഷ്യന്റെ സ്വഭാവം തന്നെ സങ്കീർണ്ണമായതിനാൽ, സൗഹൃദവും അതിന്റെ സ്വാഭാവികമായ പ്രതിബിംബമാണ്. അവിടെ സ്നേഹമുണ്ട്, പക്ഷേ അസൂയയുടെ നൂലിഴകളും; വിശ്വാസമുണ്ട്, പക്ഷേ സംശയത്തിന്റെ നിഴലുകളും. ഈ വിരുദ്ധതകളുടെ ഇടയിലാണ് സൗഹൃദത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ പരീക്ഷ. സൗഹൃദത്തിന്റെ നിഗൂഢത അതിന്റെ അനാവരണം ചെയ്യാനാവാത്ത സ്വഭാവത്തിലാണ്. എന്തുകൊ ണ്ടാണ് ഒരാൾ നമ്മുടെയകത്ത് അത്രയും അടുപ്പത്തോടെ പ്രവേശിക്കുന്നത്? എന്തുകൊണ്ടാണ് ചില ബന്ധങ്ങൾ സമയം കടന്നാലും നിലനിൽക്കുന്നത്, ചിലത് ക്ഷണികമായി മാഞ്ഞു പോകുന്നത്? ഈ ചോദ്യങ്ങൾക്ക് കൃത്യമായ ഉത്തരങ്ങളില്ല. സൗഹൃദം ഒരു ഗണിതമല്ല; അത് അനുഭവത്തിന്റെ കവിതയാണ്. ചിലപ്പോൾ ഒരുമിച്ച് ചിലവഴിച്ച നിമിഷങ്ങളുടെ എണ്ണമല്ല, മറിച്ച് പങ്കിട്ട മൗനങ്ങളുടെ ആഴമാണ് ബന്ധത്തെ ശക്തമാക്കുന്നത്. ഒരു യഥാർത്ഥ സുഹൃ ത്ത് നമ്മുടെ വിജയത്തിൽ കൈയ്യടി കൊടുക്കുന്നതിലുപരി, പരാജയത്തിന്റെ ഇരുളിൽ നമ്മോടൊപ്പം ഇരിക്കുന്നവനാണ്. അവിടെ ഉപദേശങ്ങളില്ല, മനസ്സിലാക്കലിന്റെ സാന്നിധ്യം മാത്രം.  

സൗഹൃദത്തിന്റെ ഈ നിശ്ശബ്ദ ശക്തിയാണ് അതിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ അത്ഭുതം. എന്നാൽ കാണാപ്പുറങ്ങൾ അവിടെയും നിലനിൽക്കും. സൗഹൃദത്തിൽ പ്രതീക്ഷകൾ ഒരു അദൃശ്യഭാരമാണ്. പറയാതെ തന്നെ നാം പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. മനസ്സിലാക്കപ്പെടണം, അംഗീകരിക്ക പ്പെടണം, മുൻഗണന ലഭിക്കണം. ഈ പ്രതീക്ഷകൾ നിറവേറുമ്പോൾ ബന്ധം ചൂടോടെ തുട രുന്നു; തകരുമ്പോൾ മൗനം വേദനയായി മാറുന്നു. പല സൗഹൃദങ്ങളും തകരുന്നത് വലിയ സംഘർഷങ്ങളാൽ അല്ല, ചെറുതായ അസ്വസ്ഥതകളാൽ. അവിടെ വേദനയുടെ ഭാഷ ഉയർന്ന ശബ്ദമല്ല; നിശ്ശബ്ദമായ അകലം. “എന്തോ മാറി” എന്ന അവ്യക്തമായ അനുഭവം. ഈ കാണാപ്പുറങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കാൻ മനുഷ്യൻ സ്വന്തം ഉള്ളിലേക്ക് തിരിഞ്ഞുനോക്കണം. സൗഹൃദത്തിന്റെ നിലനിൽപ്പ് മറ്റൊരാളുടെ പൂർണ്ണതയിൽ അല്ല; പരസ്പര അപൂർണ്ണതക ളുടെ സഹിഷ്ണതയിലാണ്. കാലവും സൗഹൃദത്തിന്റെ സ്വഭാവത്തെ രൂപപ്പെടുത്തുന്ന ഒരു ശിൽപ്പിയാണ്. ബാല്യത്തിലെ സൗഹൃദങ്ങൾ നിർവികാരമായ ആനന്ദത്തിന്റെ നിശ്ശബ്ദ സാക്ഷ്യ ങ്ങൾ. അവിടെ കണക്കുകളില്ല, പങ്കിടലിന്റെ ലാളിത്യം മാത്രം. യൗവനത്തിൽ സൗഹൃദം കൂടു തൽ തീവ്രമാകും. അവിടെ സ്വപ്നങ്ങളും സംഘർഷങ്ങളും തിരിച്ചറിവുകളുടെ തിരച്ചിലും. ജീവിതത്തിന്റെ ഉത്തരവാദിത്തങ്ങൾ വർദ്ധിക്കുമ്പോൾ, സൗഹൃദത്തിന്റെ രൂപം മാറും. ഒരുമിച്ച് ചിലവഴിക്കുന്ന സമയം കുറയാം, പക്ഷേ ഹൃദയത്തിന്റെ അടുപ്പം നിലനിൽക്കാം. യഥാർത്ഥ സൗഹൃദം സമയം കൊണ്ട് അളക്കപ്പെടുന്നില്ല; മറിച്ച് അകലം തരണം ചെയ്യുന്ന വിശ്വാസത്തിലാണ്. ചില ബന്ധങ്ങൾ ദൂരങ്ങളിലൂടെ കൂടുതൽ ശക്തമാകുന്നു, ചിലത് സമീ പത്തുണ്ടായിട്ടും മങ്ങിപ്പോകുന്നു. ഇത് സൗഹൃദത്തിന്റെ അനിവാര്യമായ വൈരുദ്ധ്യം. സൗഹൃദത്തിന്റെ മറ്റൊരു നിഗൂഢഭാവം അതിന്റെ പരിവർത്തനശേഷിയിലാണ്. ഒരു യഥാർത്ഥ സുഹൃത്ത് നമ്മുടെ ജീവിതത്തിൽ ഒരു വഴിത്തിരിവായി മാറാം. അവൻ നമ്മുടെ ചിന്തകളെ, നമ്മുടെ തീരുമാനങ്ങളെ, നമ്മുടെ ആത്മവിശ്വാസത്തെ സ്വാധീനിക്കും. ചിലപ്പോൾ ഒരു വാക്ക്, ഒരു സാന്നിധ്യം, ഒരു നിശ്ശബ്ദ പിന്തുണ, മനുഷ്യന്റെ ജീവിതദിശ തന്നെ മാറ്റും. സൗഹൃദം അതുകൊണ്ട് ഒരു വികാരം മാത്രമല്ല; അത് ഒരു രൂപാന്തരശക്തിയാണ്. എന്നാൽ അതേ സൗഹൃദം ചിലപ്പോൾ വേദനയുടെ ഉറവിടവുമാകാം. കാരണം പ്രതീക്ഷകളുടെ ആഴം കൂടുതലായിടത്ത് നിരാശയുടെ സാധ്യതയും കൂടുതലാണ്. ഈ ഇരട്ടസ്വഭാവമാണ് സൗഹൃ ദത്തിന്റെ സങ്കീർണ്ണതയും അതിന്റെ സൗന്ദര്യവും. 

സൗഹൃദത്തിൽ സത്യസന്ധത ഒരു നിർണ്ണായക മൂല്യമാണ്. എന്നാൽ സത്യസന്ധത എല്ലായ്പ്പോഴും എളുപ്പമല്ല. യഥാർത്ഥ സൗഹൃദം അനുകൂല വചനങ്ങളുടെ കൈമാറ്റമല്ല; വിമർശനം പോലും കരുതലിന്റെ മറ്റൊരു രൂപമാണ്. പക്ഷേ ഈ വിമർശനം സ്നേഹത്തിന്റെ ചൂടിൽ പൊതിഞ്ഞിരിക്കണം; ഇല്ലെങ്കിൽ അത് വേദനയായി അനുഭവപ്പെടും. സൗഹൃദത്തിന്റെ സൂക്ഷ്മത അതിലാണ്. വാക്കുകൾക്ക് അതിരുകളുണ്ടെങ്കിലും, ഹൃദയത്തിന് അതിരുക ളില്ല. സൗഹൃദം മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ ഏറ്റവും നിഗൂഢവും ഏറ്റവും വിലമതിക്കപ്പെടേണ്ടതു മായ അനുഭവമാണ്. അതിന്റെ വെളിച്ചവും നിഴലുകളും ചേർന്നാണ് അതിന്റെ പൂർണ്ണത. കാണാപ്പുറങ്ങൾ ബന്ധത്തിന്റെ ദൗർബല്യമല്ല; മറിച്ച് അതിന്റെ മാനുഷികതയുടെ തെളിവ്. യഥാർത്ഥ സൗഹൃദം പൂർണ്ണതയുടെ കരാറല്ല; അപൂർണ്ണതകളുടെ അംഗീകാരം. അവിടെ സ്നേഹം ഒരു വികാരമല്ല, ഒരു നിലപാട്. സമയം, അകലം, തെറ്റിദ്ധാരണകൾ, ഇവയെല്ലാം തരണം ചെയ്യുന്നത് ഒരു അദൃശ്യ ശക്തിയായ വിശ്വാസത്താൽ. സൗഹൃദത്തിന്റെ മഹത്വം അതിലാണ്. മനുഷ്യന്റെ ഏകാന്തതയുടെ മരുഭൂമിയിൽ, ഒരു യഥാർത്ഥ സൗഹൃദം ഒരു മരുപ്പച്ചയായി മാറുന്നു. അവിടെ വാക്കുകൾ അവസാനിക്കുന്നു, ആത്മാവ് സംസാരിക്കുന്നു. സൗഹൃദം മനുഷ്യന്റെ ജീവിതത്തിൽ ഏറ്റവും നിശ്ശബ്ദമായി പ്രവേശിക്കുന്ന, എന്നാൽ ഏറ്റവും ആഴത്തിൽ പതിയുന്ന ബന്ധമാണ്. അത് ഒരു കരാറിന്റെ ഒപ്പിടലല്ല; ഒരു ഹൃദയത്തിന്റെ തുറക്കലാണ്. യഥാർത്ഥ സൗഹൃദം മഴവില്ലിന്റെ നിറങ്ങളെപ്പോലെ, ഓരോ നിറവും വ്യത്യസ്തമായിട്ടും, അവ ഒത്തുചേരുമ്പോൾ ഒരു സുന്ദരത. അവിടെ സ്വാർത്ഥതയുടെ കണക്ക് പുസ്തകങ്ങളില്ല, പരസ്പര മനസ്സിലാക്കലിന്റെ ലാളിത്യം മാത്രം. ഒരു നല്ല സുഹൃത്ത് നമ്മുടെ സന്തോഷത്തിന്റെ ഉച്ചത്തിൽ കൈയ്യടി കൊടുക്കുന്നതിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ല; മറിച്ച് ദുഃഖത്തിന്റെ മൗനത്തിൽ ഒപ്പം ഇരിക്കുന്ന സാന്നിധ്യം. അവൻ നമ്മുടെ വിജയത്തെ അസൂയയില്ലാതെ ആഘോഷിക്കുന്നു, പരാജയത്തെ കുറ്റപ്പെടുത്തലില്ലാതെ സ്വീകരിക്കു ന്നു. സൗഹൃദത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ ഭംഗി അവിടെ, വിധിയെഴുത്തില്ലാത്ത അടുപ്പം, നിർവികാരമായ വിശ്വാസം, പരസ്പര വളർച്ചയിലേക്കുള്ള ആത്മാർത്ഥത. 

സൗഹൃദത്തിന്റെ മറുവശവും ജീവിതത്തിന്റെ അനിവാര്യ സത്യമാണ്. എല്ലാ ചിരികളും ഹൃദ യത്തിന്റെ ഭാഷയല്ല; ചിലത് മുഖാവരണങ്ങളുടെ അഭ്യാസം. ദോഷകരമായ സൗഹൃദം ആദ്യം തിരിച്ചറിയാൻ എളുപ്പമല്ല, കാരണം അത് സത്യത്തിന്റെ രൂപം ധരിച്ചെത്തുന്നു. അവിടെ സ്നേഹത്തിന്റെ വാക്കുകൾ ഉണ്ടാകാം, പക്ഷേ അതിന്റെ അടിയുറച്ച താളം സ്വാർത്ഥ തയുടെ കണക്കുകൂട്ടൽ. ചില ബന്ധങ്ങൾ നമുക്ക് അടുപ്പമായി തോന്നും, എന്നാൽ അവയു ടെ ആഴങ്ങളിൽ ഒരു അദൃശ്യ വലയമുണ്ടാകും. പ്രയോജനത്തിന്റെ നൂലിഴകൾ കൊണ്ട് നെയ്തെടുത്ത ഒരു കുട. ഇത്തരം സൗഹൃദങ്ങളിൽ കരുതലിന്റെ സ്പർശം പോലും ചിലപ്പോൾ ലക്ഷ്യങ്ങളുടെ തന്ത്രമാകുന്നു. അവിടെ സഹായം ഒരു ദാനം മാത്രമല്ല; മറിച്ച് ഭാവിയിലെ പ്രതിഫലത്തിനായുള്ള നിക്ഷേപം. ഈ കാണാപ്പുറങ്ങൾ പലപ്പോഴും മൗനത്തിൽ മറഞ്ഞിരിക്കും, എന്നാൽ സമയത്തിന്റെ കണ്ണാടി ഒടുവിൽ അവയെ വെളിപ്പെടുത്തും. ഒരു മോശം സുഹൃത്ത് എല്ലായ്പ്പോഴും വിരോധത്തിന്റെ മുഖവുമായി വരണമെന്നില്ല. പലപ്പോഴും അവൻ അനുകൂലതയുടെ നിഴലായി നിൽക്കും. നമ്മുടെ ദൗർബല്യങ്ങളെ മനസ്സിലാക്കുന്ന പോലെ തോന്നി, അവയെ തന്നെ നിയന്ത്രണത്തിന്റെ ഉപകരണങ്ങളാക്കും. അവിടെ പ്രോത്സാഹനം പോലും ചിലപ്പോൾ ആശ്രിതത്വത്തിന്റെ കയറുകൾ. സൗഹൃദത്തിന്റെ പേരിൽ മനുഷ്യനെ സ്വന്തം സ്വാതന്ത്ര്യത്തിൽ നിന്ന് അകറ്റുന്ന ബന്ധങ്ങൾ, പുറത്തേക്ക് ചൂടുള്ളതായി തോന്നാം, എന്നാൽ ഉള്ളിലേക്ക് ശൂന്യവും. യഥാർത്ഥ സൗഹൃദം നമ്മെ ശക്തമാക്കുന്നു; വ്യാജ സൗഹൃ ദം നമ്മെ ആശ്രിതരാക്കുന്നു. ഒന്നിൽ വിശ്വാസം വളരും, മറ്റൊന്നിൽ ഭയം. ഒന്നിൽ സ്വാത ന്ത്ര്യം, മറ്റൊന്നിൽ അദൃശ്യ നിയന്ത്രണം. സൗഹൃദത്തിലെ അജ്ഞാത കുടകൾ മനുഷ്യന്റെ അനുഭവത്തിന്റെ ഏറ്റവും വേദനാജനക ഭാഗങ്ങളിലൊന്നാണ്. കാരണം വഞ്ചന തുറന്ന ശത്രുതയല്ല; മറിച്ച് അടുപ്പത്തിന്റെ മറവിൽ വരുന്ന അകലം. ഒരിക്കൽ ആത്മാർത്ഥമായി പങ്കിട്ട വാക്കുകൾ തന്നെ പിന്നീടൊരു ആയുധമാകുന്ന നിമിഷം, വിശ്വാസത്തിന്റെ അടിത്തറ കുലുങ്ങുന്നു. എന്നാൽ ഈ അനുഭവങ്ങൾ സൗഹൃദത്തിന്റെ മൂല്യം ഇല്ലാതാക്കുന്നില്ല; മറിച്ച് അതിന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം തിരിച്ചറിയാനുള്ള ജാഗ്രത പഠിപ്പിക്കുന്നു. എല്ലാ ബന്ധങ്ങളും ഒരേ ആഴമുള്ളതല്ല, എല്ലാ അടുപ്പങ്ങളും ഒരേ സത്യവുമല്ല. സൗഹൃദത്തിന്റെ ഗുണം തിരിച്ചറി യുന്നത് വാക്കുകളുടെ മാധുര്യത്തിൽ അല്ല; മറിച്ച് പ്രവൃത്തികളുടെ സ്ഥിരതയിൽ.

ഒടുവിൽ, നല്ല സൗഹൃദവും മോശം സൗഹൃദവും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം സൂക്ഷ്മമായിട്ടും നിർണ്ണായകമാണ്. നല്ല സൗഹൃദം നമ്മുടെ ആത്മാവിന് ശാന്തി നൽകുന്നു; മോശം സൗഹൃ ദം മനസ്സിൽ അശാന്തി വിതറും. യഥാർത്ഥ സുഹൃത്ത് നമ്മെ ഉപയോഗിക്കുകയില്ല, മറിച്ച് ഉയർത്തിക്കൊള്ളും. അവിടെ സ്നേഹം ഒരു വികാരമല്ല, ഒരു നിലപാട്. സൗഹൃദത്തിന്റെ പാതയിൽ ജാഗ്രതയും വിവേകവും അനിവാര്യമാണ്, എന്നാൽ അവിശ്വാസത്തിന്റെ മതിലു കൾ അല്ല. കാരണം ജീവിതത്തിന്റെ മരുഭൂമിയിൽ, ഒരു യഥാർത്ഥ സൗഹൃദം തന്നെ ഏറ്റവും വലിയ മരുപ്പച്ചയാണ്. അവിടെ സ്വാർത്ഥതയുടെ കുടകൾ തകരും, വിശ്വാസത്തിന്റെ ദീപങ്ങൾ തെളിയും. സൗഹൃദത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ മഹത്വം അതിലാണ്. അത് പ്രയോജനത്തിനപ്പുറം, മനുഷ്യന്റെ ഹൃദയത്തിന്റെ നിർവികാര സാക്ഷ്യം. സൗഹൃദത്തിന്റെ നിഗൂഢത അതിന്റെ വിശദീകരിക്കാനാവാത്തതും പ്രയോജനകരമല്ലാത്തതും ആഴമേറിയതുമായ സ്വഭാവത്തി ലാണ്, മനുഷ്യന്റെ ആരോഗ്യത്തിന്റെയും വൈകാരിക ക്ഷേമത്തിന്റെയും ഒരു സുപ്രധാന വും എന്നാൽ ചിലപ്പോൾ അവ്യക്തവുമായ സ്തംഭമായി ഇത് പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഇത് പലപ്പോഴും ബോധപൂർവമായ തിരഞ്ഞെടുപ്പിനപ്പുറം പ്രവർത്തിക്കുന്നു. തീവ്രമായ സൗഹൃദ ങ്ങൾ പലപ്പോഴും വ്യക്തവും യുക്തിസഹവുമായ കാരണമില്ലാതെ രൂപം കൊള്ളുന്നു, മനു ഷ്യ സാമൂഹിക ജീവിതത്തിൽ ഒരു "പ്രഹേളിക" ആയി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. സുഹൃത്തുക്കൾ പരസ്പരം സഹായിക്കുന്നു. പക്ഷേ സഹായം സൗഹൃദത്തെ നിർവചിക്കുന്നില്ല. ഒരാളെ ഒരാൾ ഒരു സുഹൃത്താക്കാമെന്ന് എങ്ങനെ, എന്തുകൊണ്ട് തീരുമാനിക്കുന്നു? മനഃശാസ്ത്ര ജ്ഞർക്കും പെരുമാറ്റ ശാസ്ത്രജ്ഞർക്കും അവരുടെ സിദ്ധാന്തങ്ങൾ ഉണ്ടാകുമെന്ന് എനിക്ക് ഉറപ്പുണ്ട്. പക്ഷേ, സൗഹൃദത്തിന്റെ ചലനാത്മകതയിൽ ഇപ്പോഴും ഉയർന്ന അളവിലുള്ള നിഗൂഢത ഉൾപ്പെട്ടിട്ടുണ്ടെന്ന് ഞാൻ ചിന്തിക്കുന്നു. സ്നേഹിതന്മാർക്കുവേണ്ടി ജീവനെ കൊടുക്കുന്നതിലും അധികമുള്ള സ്നേഹം ആർക്കും ഇല്ല. (യോഹ.15:13), ഏറ്റവും വലിയ രഹസ്യം, സർവ്വശക്തനായ ദൈവം പാപിയായ ഒരു മനുഷ്യവർഗത്തിന് തന്റെ ദിവ്യ സൗഹൃദത്തിന്റെ ദാനം നൽകാൻ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു എന്നതാണ്. യേശു തന്റെ ശിഷ്യന്മാരോട് പറഞ്ഞു: പിതാവിൽ നിന്ന് കേട്ടതെല്ലാം ഞാൻ നിങ്ങളെ അറിയിച്ചതുകൊണ്ട് ഞാൻ നിങ്ങളെ സ്നേഹിതന്മാർ എന്ന് വിളിക്കുന്നു”. (യോഹ.15:15) അർഹതയില്ലാത്ത ദൈവത്തിന്റെ സൗഹൃദത്തെ നിരസിക്കുകയോ അതിനെ നിസ്സാരമായി കാണുകയോ ചെയ്യുന്നത് ദുഃഖകര മാണ്. പരസ്പരം എങ്ങനെ സുഹൃത്തുക്കളാകണമെന്ന് നമുക്ക് അറിയാത്തതിന്റെ ഒരു വിശദീകരണമായിരിക്കാം അത്. സൗഹൃദം ഒടുവിൽ നമ്മെ പഠിപ്പിക്കുന്നത് ഒരു വലിയ ആത്മീയ സത്യമാണ്: മനുഷ്യൻ മറ്റൊരാളുടെ ജീവിതത്തിൽ കടന്നുവരുന്നത് യാദൃശ്ചിക മല്ല, മറിച്ച് ദൈവികമായൊരു സ്പർശം പോലെയാണ്. ചില ബന്ധങ്ങൾ നമ്മെ ആശ്വസിപ്പി ക്കാൻ വരുന്നു, ചിലത് നമ്മെ തിരുത്താൻ, ചിലത് നമ്മെ വളർത്താൻ. 

യഥാർത്ഥ സുഹൃത്ത് നമ്മുടെ ജീവിതത്തിൽ ഉണ്ടാകുമ്പോൾ, അത് വെറും ഒരു മനുഷ്യ ബന്ധമല്ല, മറിച്ച് ദൈവത്തിന്റെ ഹൃദയത്തിൽ നിന്നൊരു ചെറിയ പ്രതിഫലനം. അതിനാൽ സൗഹൃദത്തെ കാത്തുസൂക്ഷിക്കുന്നത് ഒരു സാമൂഹിക കടമ മാത്രമല്ല, ഒരു ആത്മീയ ഉത്തരവാദിത്വവുമാണ്. കാരണം മനുഷ്യന്റെ ഹൃദയത്തിൽ സത്യമായൊരു സൗഹൃദം നിലനിൽ ക്കുമ്പോൾ, അവിടെ സ്വാർത്ഥതയുടെ ശബ്ദം മങ്ങുകയും ദൈവത്തിന്റെ സ്നേഹത്തിന്റെ പ്രതിധ്വനി കേൾക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യും. സൗഹൃദത്തിന്റെ പുറംഭാഗം പലപ്പോഴും മൃദുവായ വിശ്വാസത്തിന്റെ വെളിച്ചത്തിൽ തിളങ്ങുന്നുവെങ്കിലും, അതിന്റെ ആഴങ്ങളിൽ മനുഷ്യ ഹൃദയത്തിന്റെ സങ്കീർണ്ണതകൾ ചിലപ്പോൾ നിശ്ശബ്ദമായി മറഞ്ഞിരിക്കും. ചിലർ സൗഹൃദത്തിന്റെ ഭാഷ ഉപയോഗിക്കുന്നത് സ്നേഹത്തിന്റെ നിഷ്കളങ്കതകൊണ്ടല്ല, മറിച്ച് സ്വന്തം ആവശ്യങ്ങളുടെ സൂക്ഷ്മമായ കണക്കുകൂട്ടലുകളോടെയാണ്. എന്നാൽ ഈ ഉദ്ദേശ്യങ്ങൾ ആദ്യം തിരിച്ചറിയാൻ എളുപ്പമല്ല, കാരണം അവ വിശ്വാസത്തിന്റെ വസ്ത്രം ധരിച്ചാണ് എത്തുന്നത്. ആത്മാർത്ഥതയുടെ പേരിൽ അടുപ്പം വളർത്തി, ഒരാളുടെ സൗമ്യതയെയും വിശ്വാസത്തെയും അനായാസമായി പ്രയോജനപ്പെടുത്തുന്ന ബന്ധങ്ങൾ ജീവിതത്തിന്റെ സൂക്ഷ്മമായ വഞ്ചനകളിൽ ഒന്നാണ്. സൗഹൃദം നമ്മെ തുറക്കാൻ പഠിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ, മനുഷ്യന്റെ സ്വാർത്ഥത ചിലപ്പോൾ ആ തുറന്ന ഹൃദയത്തെ തന്നെ ഒരു വഴിയായി ഉപയോഗിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ, സൗഹൃദത്തിന്റെ ലോകത്ത് സ്നേഹത്തോടൊപ്പം വിവേക വും ആവശ്യമാണ്. യഥാർത്ഥ സൗഹൃദം ഒരാളെ ഉപയോഗിക്കുന്നില്ല; മറിച്ച് അവന്റെ സ്വാത ന്ത്ര്യത്തെയും മാന്യതയെയും സംരക്ഷിക്കുന്നു. എന്നാൽ മറഞ്ഞ ഉദ്ദേശങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ സൗഹൃദങ്ങൾ, ഒരു നിശ്ശബ്ദ കവർച്ചപോലെ, നമ്മൾ അറിഞ്ഞുകൂടാതെ നമ്മുടെ വിശ്വാസ ത്തിന്റെ സമ്പത്ത് ക്രമേണ കൈവശപ്പെടുത്തും.